Upały w pracy – jakie obowiązki ma pracodawca i jakie prawa przysługują pracownikowi?

Przez Polskę przechodzi kolejna fala rekordowych upałów. W wielu regionach termometry pokazują ponad 35°C, a synoptycy zapowiadają, że w najbliższych dniach temperatury mogą cały czas utrzymywać się na takim poziomie. W takich warunkach wykonywanie obowiązków zawodowych staje się znacznie bardziej wymagające, a czasem nawet niebezpieczne. Warto więc wiedzieć, jakie obowiązki nakładają na pracodawców przepisy prawa oraz jakie uprawnienia przysługują pracownikom podczas ekstremalnych temperatur!

Obowiązkowe napoje podczas upałów

Jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy jest zapewnienie pracownikom nieodpłatnych napojów.

Obowiązek ten powstaje, gdy temperatura na stanowisku pracy w pomieszczeniu przekracza 28°C, natomiast przy pracy wykonywanej na otwartej przestrzeni już 25°C.

Napoje powinny być dostępne przez cały czas wykonywania pracy, w ilości odpowiadającej potrzebom pracowników. Ich temperatura również powinna być dostosowana do warunków pracy – w czasie upałów powinny umożliwiać skuteczne nawodnienie organizmu.

Jeżeli w zakładzie pracy wykorzystywana jest klimatyzacja, pracodawca powinien również zadbać o jej regularne przeglądy, konserwację i serwisowanie.

Ochrona przed nadmiernym nasłonecznieniem

Obowiązki pracodawcy nie kończą się na zapewnieniu napojów.

Przepisy wymagają również odpowiedniego zabezpieczenia pomieszczeń przed nadmiernym nagrzewaniem. Okna i świetliki powinny być wyposażone w rozwiązania ograniczające nasłonecznienie, takie jak rolety, żaluzje czy inne osłony chroniące przed promieniami słonecznymi.

Ma to ograniczyć wzrost temperatury wewnątrz pomieszczeń i poprawić komfort wykonywania pracy.

Praca na zewnątrz wymaga dodatkowej ochrony

Szczególne obowiązki dotyczą pracowników wykonujących pracę na otwartej przestrzeni.

Pracodawca, dokonując oceny ryzyka zawodowego, powinien uwzględnić zagrożenia wynikające z ekspozycji na promieniowanie słoneczne oraz wysoką temperaturę. W praktyce może to oznaczać konieczność zapewnienia odpowiednich nakryć głowy, odzieży chroniącej przed słońcem czy preparatów z filtrem UV.

Pracownicy powinni mieć również możliwość odpoczynku w miejscu zacienionym i zadaszonym.

W wielu zakładach pracy stosuje się także rozwiązania organizacyjne, takie jak rotacja pracowników pomiędzy stanowiskami, dodatkowe przerwy czy zmiana godzin wykonywania najbardziej wymagających prac.

Czy pracodawca może skrócić czas pracy?

Tak.

Przepisy nie zabraniają pracodawcy skrócenia czasu pracy podczas wyjątkowo wysokich temperatur. Może on również wprowadzić dodatkowe przerwy pozwalające pracownikom na regenerację.

Co istotne, takie rozwiązania nie mogą powodować obniżenia wynagrodzenia pracowników. Jeżeli więc pracodawca zdecyduje się skrócić dzień pracy z uwagi na upał, pracownik zachowuje prawo do pełnego wynagrodzenia.

Szczególna ochrona pracowników młodocianych

Jeszcze dalej idą przepisy dotyczące pracowników młodocianych.

Jeżeli temperatura w pomieszczeniu przekracza 30°C, a jednocześnie wilgotność powietrza jest wyższa niż 65%, pracodawca ma obowiązek zwolnić młodocianego z wykonywania pracy.

Rozwiązanie to wynika z większej wrażliwości młodych organizmów na działanie wysokich temperatur.

Dlaczego przepisy wprowadzają takie obowiązki?

Wysoka temperatura wpływa nie tylko na komfort pracy, ale przede wszystkim na bezpieczeństwo.

Organizm szybciej się męczy, pogarsza się koncentracja, spada szybkość reakcji oraz precyzja wykonywania czynności. Jest to szczególnie istotne przy pracach fizycznych oraz przy obsłudze maszyn, gdzie nawet chwilowy spadek uwagi może prowadzić do poważnych wypadków.

Naturalną reakcją organizmu na upał jest także spowolnienie ruchów, które ma chronić przed przegrzaniem. Z tego względu odpowiednia organizacja pracy podczas wysokich temperatur stanowi nie tylko obowiązek wynikający z przepisów BHP, ale również jeden z podstawowych elementów zapewnienia bezpieczeństwa pracowników.

Podsumowanie

Choć obecnie przepisy nie przewidują jednej maksymalnej temperatury, po przekroczeniu której praca byłaby automatycznie zakazana, nakładają na pracodawców szereg konkretnych obowiązków mających chronić zdrowie pracowników. Zapewnienie napojów, ograniczenie skutków nadmiernego nasłonecznienia, odpowiednia organizacja pracy czy szczególna ochrona pracowników młodocianych to tylko część obowiązujących rozwiązań.

Niewykluczone jednak, że już wkrótce zasady te ulegną znaczącym zmianom. Jak informuje „Dziennik Gazeta Prawna”, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzi prace nad nowelizacją przepisów BHP, które po raz pierwszy wprowadziłyby maksymalne dopuszczalne temperatury pracy. Zgodnie z projektowanymi rozwiązaniami, jeżeli mimo zastosowania odpowiednich środków technicznych temperatura w pomieszczeniu przekroczyłaby 35°C, praca musiałaby zostać czasowo wstrzymana. W przypadku ciężkich prac wykonywanych na otwartej przestrzeni podobny obowiązek miałby powstać po przekroczeniu 32°C.

Projekt przewiduje również, że już przy temperaturze 28°C w pomieszczeniach oraz 25°C przy pracach fizycznych i na otwartej przestrzeni pracodawca powinien najpierw zastosować rozwiązania techniczne ograniczające skutki wysokiej temperatury, a jeżeli okaże się to niemożliwe – rozwiązania organizacyjne. W praktyce mogą to być m.in. dodatkowe przerwy, skrócenie czasu pracy, praca zmianowa, możliwość wykonywania pracy zdalnej, zapewnienie odpoczynku w klimatyzowanych lub zacienionych miejscach czy stosowanie dodatkowych środków ochrony pracowników.

Źródła

• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
• Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią.
• „Czy przy 35 stopniach nie będzie można pracować? Ministerstwo szykuje nowe przepisy”, Dziennik Gazeta Prawna – wykorzystano informację o prowadzonych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pracach nad zmianami przepisów dotyczących pracy podczas upałów. https://www.gazetaprawna.pl/praca/prawo-pracy/artykuly/11266435,czy-przy-35-stopniach-nie-bedzie-mozna-pracowac.html

Stan prawny: czerwiec 2026 r.
Fot. unsplash.com