Choroby dotykają każdego z nas. Niezależnie od wieku, płci czy wykonywanego zawodu – każdy może zachorować. Jednak niektóre schorzenia pojawiają się częściej u osób pracujących w określonych warunkach. Praca w hałasie, kontakt z chemikaliami czy długotrwałe przeciążenia mogą prowadzić do trwałych problemów zdrowotnych. Wówczas pojawia się pytanie: czy mamy do czynienia z tzw. chorobą zawodową? A jeśli tak – jakie prawa przysługują pracownikowi? Odpowiedzi na te pytania przynosi nie tylko teoria, ale też praktyka orzecznicza. Poniżej przyglądamy się wyrokowi Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2025 r. (II GSK 92/22), który stanowi doskonały punkt wyjścia do zrozumienia istoty chorób zawodowych.
Stan faktyczny sprawy – walka o uznanie ubytku słuchu za chorobę zawodową
Sprawa dotyczyła byłego maszynisty, M.C., który przez niemal 40 lat pracował na lokomotywach spalinowych. W 2010 roku zgłosił on podejrzenie, że cierpi na obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego, wywołany hałasem w miejscu pracy. Schorzenie to zostało ujęte w wykazie chorób zawodowych pod poz. 21 rozporządzenia Rady Ministrów.
Mimo przedstawienia dokumentacji i długiego stażu pracy w warunkach narażenia na hałas, inspekcja sanitarna odmówiła uznania choroby za zawodową. W kolejnych latach sprawa kilkukrotnie trafiała do sądów – zarówno administracyjnych, jak i do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W toku postępowania zgromadzono obszerny materiał dowodowy, w tym opinie biegłych z zakresu medycyny pracy, audiologii i laryngologii.
Kluczowe wątpliwości dotyczyły tego, czy uszczerbek na zdrowiu powstał w wyniku pracy zawodowej, czy też był efektem czynników pozazawodowych – jak wiek, nadciśnienie czy zmiany metaboliczne.
Rozstrzygnięcie NSA – kiedy występuje choroba zawodowa?
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną M.C., uznając, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do uznania choroby za zawodową.
Podstawa prawna: art. 235¹ Kodeksu pracy
Art. 235¹ k.p.: „Za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.”
Zgodnie z tą definicją, choroba zawodowa musi spełniać trzy warunki:
- Znaleźć się w wykazie chorób zawodowych.
- Powstać na skutek narażenia zawodowego – kontaktu z czynnikami szkodliwymi w pracy.
- Związek przyczynowy między chorobą a pracą musi być bezsporny lub wysoce prawdopodobny.
W analizowanej sprawie sąd przyznał, że niedosłuch figuruje w wykazie, a M.C. rzeczywiście przez wiele lat pracował w hałasie. Jednak – i to przesądziło o wyniku – nie wykazano związku czasowego i przyczynowego pomiędzy pracą a postępującym niedosłuchem.
Co przesądziło o wyniku sprawy?
NSA wskazał na kilka kluczowych okoliczności:
- Brak objawów choroby w trakcie zatrudnienia – M.C. miał potwierdzony dobry stan słuchu jeszcze kilka lat po zakończeniu pracy w hałasie.
- Nagła progresja ubytku słuchu po przejściu na emeryturę – co zdaniem biegłych świadczyło raczej o pozazawodowej przyczynie (np. wiek, nadciśnienie).
- Charakter uszkodzenia nie był typowy dla uszkodzenia zawodowego – opinie medyczne jednoznacznie wykluczyły hałas jako główną przyczynę.
- Sporadyczne występowanie hałasu powyżej norm – ustalono, że praca na większości lokomotyw nie przekraczała dopuszczalnych norm hałasu.
Z tego względu sąd orzekł, że nie zachodzi wymagany przez art. 235¹ k.p. stopień prawdopodobieństwa związku przyczynowego między pracą a chorobą.
Znaczenie wyroku – co oznacza dla pracowników i pracodawców?
Wyrok ten przypomina, że uznanie choroby za zawodową wymaga nie tylko wykazania pracy w trudnych warunkach i wystąpienia schorzenia z wykazu. Kluczowe jest również udowodnienie związku między jednym a drugim – a więc potwierdzenie, że choroba powstała wskutek czynników zawodowych, a nie z przyczyn naturalnych lub innych.
Sąd podkreślił również wagę opinii lekarskich, które – jeśli są rzetelne, zgodne z przepisami i wyczerpująco uzasadnione – wiążą organ administracyjny.
Stan prawny: sierpień 2025 r.
Fot. unsplash.com
No responses yet